Thông tư 109/2026/TT-BTC: 10 điểm mới cần chú ý

Thông tư 109/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 24/7/2026, thay thế Thông tư 10/2021/TT-BTC, đánh dấu một bước thay đổi quan trọng trong quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

1. Thông tư 109/2026/TT-BTC có gì mới?

Các nội dung trọng tâm của Thông tư tập trung vào:

• Đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế
• Cập nhật kiến thức của người tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế
• Kiểm tra hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế

Phương thức quản lý thay đổi theo hướng "giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, quản lý theo rủi ro".

2. Mở rộng chủ thể được cung cấp dịch vụ

Bên cạnh đại lý thuế là doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế được bổ sung vào phạm vi điều chỉnh nếu đáp ứng điều kiện.

Lưu ý quan trọng: đại lý thuế vẫn phải là doanh nghiệp với tối thiểu 02 người đủ tiêu chuẩn làm việc toàn thời gian.

3. Bỏ cơ chế cấp giấy xác nhận đủ điều kiện

Cơ quan thuế không còn cấp:

• Giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế cho đại lý thuế
• Thông báo đại lý thuế đủ điều kiện hành nghề cho nhân viên

Điều này không bỏ các điều kiện kinh doanh, mà chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm — chủ thể kinh doanh phải tự bảo đảm điều kiện trong suốt quá trình hoạt động.

4. Thay đổi cơ chế đánh giá năng lực

Trước đây: thi cấp chứng chỉ hành nghề do cơ quan thuế tổ chức. Hiện tại: đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn về thuế do tổ chức xã hội nghề nghiệp đủ điều kiện tổ chức.

Điều kiện tham gia:

• Không còn yêu cầu 36 tháng kinh nghiệm thực tế
• Cần bằng đại học trở lên thuộc ngành kinh tế, thuế, tài chính, kế toán, kiểm toán, luật

Nội dung đánh giá gồm 2 môn: Pháp luật về thuế và Kế toán, có thể thực hiện trên giấy hoặc máy tính, hình thức tự luận hoặc trắc nghiệm, mỗi môn 60-180 phút, kết quả có giá trị 36 tháng.

5. Mở rộng đối tượng phải cập nhật kiến thức

Đối tượng cập nhật kiến thức mở rộng bao gồm nhân viên đại lý thuế, người tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ tại hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế.

• Tối thiểu 24 giờ/năm
• Tối đa 4 giờ/buổi, tối đa 8 giờ/ngày
• Có thể thực hiện trực tiếp hoặc trực tuyến

Người tham gia đánh giá năng lực trong năm được miễn yêu cầu cập nhật kiến thức của năm đó.

6. Tăng cường hậu kiểm và quản lý theo rủi ro

Cơ quan thuế chuyển từ tập trung xác nhận trước sang quản lý rủi ro và hậu kiểm. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro, kết quả kiểm tra có thể được công khai theo quy định.

7. So sánh Thông tư 10/2021 và Thông tư 109/2026

• Chủ thể: từ chủ yếu đại lý thuế → mở rộng thêm hộ kinh doanh, cá nhân
• Cơ chế: từ đăng ký, xác nhận → tăng tự bảo đảm điều kiện, hậu kiểm
• Giấy xác nhận: từ có → không còn
• Tổ chức đánh giá: từ cơ quan thuế → tổ chức xã hội nghề nghiệp
• Cách tiếp cận: từ thi cấp chứng chỉ → đánh giá năng lực
• Yêu cầu kinh nghiệm: từ 36 tháng → không còn là điều kiện tham gia

8. Đại lý thuế cần làm gì?

• Rà soát nhân sự, kiểm tra điều kiện 02 người đủ tiêu chuẩn
• Chuẩn hóa hồ sơ năng lực: bằng cấp, chứng chỉ, kết quả đánh giá
• Lập kế hoạch cập nhật kiến thức, theo dõi giờ học
• Chuẩn hóa hợp đồng dịch vụ, xác định rõ phạm vi, quyền, nghĩa vụ
• Xây dựng quy trình kiểm soát hồ sơ
• Chuẩn bị hồ sơ phục vụ hậu kiểm

9. Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh dịch vụ thuế

Được bổ sung vào nhóm chủ thể nhưng cần:

• Tuân thủ pháp luật thuế, cập nhật chính sách thường xuyên
• Bảo mật thông tin khách hàng
• Không thông đồng để vi phạm pháp luật
• Thực hiện đúng phạm vi dịch vụ
• Chuẩn hóa hợp đồng và hồ sơ, xây dựng quy trình kiểm soát
• Lưu trữ đầy đủ tài liệu và căn cứ xử lý

10. Những hiểu lầm cần tránh

• "Không còn giấy xác nhận thì ai cũng được làm dịch vụ thuế" — Sai. Các điều kiện chuyên môn vẫn tồn tại.
• "Cá nhân được thành lập đại lý thuế" — Sai. Đại lý thuế vẫn phải là doanh nghiệp; hộ kinh doanh và cá nhân chỉ được bổ sung là chủ thể riêng.
• "Không còn thi chứng chỉ nên không cần năng lực" — Sai. Cơ chế chuyển sang đánh giá năng lực nghiệp vụ chuyên môn.
• "Cơ quan thuế không quản lý nữa" — Sai. Quản lý chuyển sang hậu kiểm và quản lý theo rủi ro.

Quy định chuyển tiếp

Chứng chỉ hành nghề cũ tiếp tục được công nhận. Nhân viên đại lý thuế đang hoạt động được miễn cập nhật kiến thức đến hết 31/12/2026; từ năm 2027 phải thực hiện theo quy định mới.